Zonnesteek en zonneslag: nuttige weetjes

Een zonnesteek en een hitteslag (zonneslag of hitteberoerte) zijn twee reacties van het lichaam op extreme hitte, maar ze zijn niet even ernstig en hebben ook niet dezelfde gevolgen. De eerste is over het algemeen onschuldig als deze op tijd wordt behandeld, terwijl de tweede een medisch noodgeval is dat levensbedreigend kan zijn.

Hieronder leest u hoe u ze van elkaar kunt onderscheiden, hoe u de symptomen kunt herkennen (waaronder trillen, een vraag die velen zich stellen) en wat u precies moet doen in elke situatie.

Belangrijk om te onthouden:

Een zonnebrand is een verbranding die beperkt blijft tot de huid, zonder koorts;
Een zonnesteek ontstaat door directe blootstelling van het hoofd aan de zon en is meestal van voorbijgaande aard;
Een hitteslag, hitteberoerte of zonneslag is een levensbedreigende noodsituatie, met een droge huid, hoge temperatuur en neurologische stoornissen;
Trillen is geen klassiek diagnostisch criterium, maar een mogelijk teken van een hitteberoerte;
Bij een droge huid, verwardheid en hoge temperatuur moet onmiddellijk de hulpdiensten worden gebeld.

Zonnesteek, zonneslag, zonnebrand: wat is het verschil?

Deze drie termen worden vaak ten onrechte door elkaar gehaald, aangezien ze verwijzen naar heel verschillende aandoeningen, met sterk uiteenlopende ernstgraden.

Zonnebrand, een verbranding die beperkt blijft tot de huid

Zonnebrand ontstaat door blootstelling aan UV-straling zonder voldoende bescherming; vandaar het belang van een geschikte zonnecrème vóór elke langdurige blootstelling. Het blijft beperkt tot de blootgestelde huid. Tot de symptomen behoren roodheid, een warm gevoel bij aanraking en, in ernstigere gevallen, blaren. Er is meestal geen koorts bij en het is niet ernstig, mits men zich niet opnieuw blootstelt aan de zon voordat de aandoening is genezen.

Zonnesteek, een reactie op directe blootstelling aan de zon

Een zonnesteek treedt op na langdurige, directe blootstelling van het hoofd en de nek aan de zon. In tegenstelling tot een hitteberoerte blijft de lichaamstemperatuur vaak dicht bij normaal of slechts licht verhoogd.

De symptomen zijn hoofdpijn, een rood en warm gezicht, duizeligheid, misselijkheid en ongewone vermoeidheid. Als er tijdig wordt ingegrepen, door in de schaduw te gaan zitten en voldoende te drinken, is de aandoening doorgaans binnen enkele uren voorbij. Wordt de aandoening echter verwaarloosd, kan deze uitmonden in een hitteberoerte.

Hitteslag, een noodsituatie die het hele lichaam treft

Een zonneslag, hitteberoerte of hitteslag is de ernstigste van de drie hier beschreven aandoeningen. Het komt neer op een algehele uitval van het thermoregulatiesysteem:

de lichaamstemperatuur stijgt tot boven de 39 à 40 °C;
de huid wordt warm en droog (het zweten stopt);
er treden neurologische stoornissen op (verwarring, desoriëntatie, onsamenhangende uitspraken, of zelfs stuiptrekkingen of bewustzijnsverlies).

Goed om te weten: in tegenstelling tot een zonnesteek kan een hitteslag optreden zonder enige blootstelling aan de zon. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn in een afgesloten auto, een slecht geventileerde ruimte of tijdens intense fysieke inspanning. Het is een medisch noodgeval waarbij onmiddellijk de hulpdiensten moeten worden gebeld.

De symptomen van een zonnesteek of een hitteslag herkennen

Er zijn twee tekenen waarmee u een gewone zonnesteek kunt onderscheiden van een beginnende hitteslag: de neurologische toestand van de persoon en de toestand van zijn of haar huid.

Dit zijn de alarmerende symptomen:

Hoofdpijn, duizeligheid en oorsuizen. Deze treden al op bij de eerste tekenen van oververhitting en gaan vaak gepaard met ongewone vermoeidheid;
Een rood en warm gezicht, misselijkheid of spierkrampen. Deze symptomen gaan meestal gepaard met een zonneslag en nemen af bij rust in de schaduw;
Moeite met ademhalen en een hoge hartslag. Het lichaam compenseert de oververhitting door zijn activiteit te versnellen, wat gepaard kan gaan met ongewone kortademigheid;
Een warme maar droge huid. Het uitblijven van transpiratie is een alarmsignaal dat doet vermoeden dat er sprake is van een hitteslag in plaats van louter een zonnesteek;
Verwarring, onsamenhangende uitspraken of ongewone slaperigheid. Deze neurologische stoornis is het tweede kenmerkende symptoom van een hitteslag, waarbij de persoon zelf vaak niet meer in staat is om zijn eigen symptomen te herkennen;
Een hoge lichaamstemperatuur. Bij een temperatuur boven 39 tot 40 °C, in combinatie met de twee voorgaande symptomen, is er sprake van een hitteslag.

Zonder snelle behandeling kunnen deze symptomen leiden tot stuiptrekkingen, bewustzijnsverlies of zelfs een coma. Een dergelijk levensbedreigend risico rechtvaardigt onmiddellijk ingrijpen.

Is beven een teken van een hitteslag?

Deze vraag komt vaak terug, en het antwoord verdient enige nuancering. Trillen behoort niet tot de klassieke diagnostische criteria voor een hitteslag, in tegenstelling tot een droge huid, een hoge temperatuur of verwardheid. Het kan echter wel voorkomen, met name wanneer de persoon afkoelt: het lichaam reageert soms met rillingen, een paradoxale reflex die juist meer warmte genereert. Om deze reden wordt overigens lauw water verkozen boven ijskoud water om iemand met een zonneslag (in tegenstelling tot een hitteslag) af te koelen, omdat het deze rillingsreflex beperkt.

Als er rillingen optreden naast andere, meer kenmerkende symptomen (droge huid, verwardheid, hoge temperatuur), moeten deze serieus worden genomen en worden beschouwd als onderdeel van een totaalbeeld dat in de gaten moet worden gehouden, in plaats van als een op zichzelf staand symptoom dat afzonderlijk moet worden geïnterpreteerd.

Wat doen bij een zonnesteek of hitteslag?

De juiste maatregelen bij een zonnesteek

Breng de persoon onmiddellijk in de schaduw. Haal de persoon weg van elke warmtebron of directe blootstelling aan de zon;
Kleding lichter maken. Verwijder overtollige kledinglagen om de natuurlijke afkoeling van het lichaam te bevorderen;
Het bevochtigen van het gezicht en de nek. Een koele doek of lauw water op deze zones helpt het lichaam om weer op normale temperatuur te komen;
Verwijder uw zonnebrandcrème. Als er zonnecrème op de huid is aangebracht, kan deze het zweten vertragen;
Geleidelijke rehydratatie. Laat de persoon in kleine slokjes drinken, in plaats van in één keer een grote hoeveelheid;
De toestand in de gaten houden. Als de verwarring erger wordt of zich voor het eerst voordoet, moet er worden gedacht aan een zonnesteek en moet onmiddellijk de hulpdienst worden gebeld.

Wat doen bij een hitteslag, een medisch noodgeval

Bel onmiddellijk de hulpdiensten. Het nummer 112 is in de hele Europese Unie geldig. Raadpleeg in het buitenland onze lijst met noodnummers per land. Breng in het buitenland uw reisverzekering op de hoogte nadat u door de lokale medische diensten bent behandeld.
Onmiddellijke afkoeling. Kleed de persoon gedeeltelijk uit, zorg voor ventilatie en leg indien mogelijk vochtige doekjes op de nek, de oksels en de liezen;
Hydrateren met kleine slokjes. Geef de persoon in kwestie koel water te drinken (zeker geen alcohol, want dat versnelt uitdroging), tenzij hij/zij verward of bewusteloos is, want het risico op verslikken is in die toestand te groot. Het is dan beter om dit achterwege te laten;
Onderdompeling indien er veilig een waterbron beschikbaar is. Een koude/koele badkuip, een zwembad of een koud waterloop versnellen de afkoeling nog verder;
Blijf voortdurend bij de persoon, vooral bij onderdompeling. Een verwarde persoon mag nooit alleen in het water worden gelaten, vanwege het risico op uitglijden of bewustzijnsverlies.

Wat u niet moet doen bij een hitteslag

In een noodsituatie kunnen we intuïtief reageren. Helaas kunnen sommige reacties de situatie verergeren in plaats van verbeteren.

Het toedienen van aspirine of paracetamol. Deze medicijnen zijn bedoeld voor koorts als gevolg van een infectie, niet voor de oververhitting bij een zonneslag: ze hebben in deze context geen effect op de lichaamstemperatuur en kunnen bepaalde symptomen zelfs verergeren;
De persoon alleen laten, zelfs maar voor een paar minuten. Zijn of haar toestand kan snel verslechteren tot bewusteloosheid;
Proberen iemand die al enigszins bewusteloos of duizelig is te hydrateren, om het risico op verslikken te voorkomen;
Bang zijn voor een thermische schok en daarom geen koud bad geven. Aangezien het grootste risico bestaat uit een te hoge temperatuur die te lang aanhoudt, moet het lichaam koste wat kost worden afgekoeld;
Niet afwachten tot ‘het vanzelf overgaat’ voordat u de hulpdiensten belt. Een onbehandelde hitteslag kan in zeer korte tijd leiden tot stuiptrekkingen of een coma; het is beter te vroeg dan te laat te bellen.

Mensen die extra kwetsbaar zijn voor hitte

De mensen die het meest kwetsbaar zijn voor een zonneslag en een hitteslag zijn baby’s en jonge kinderen, ouderen, zwangere vrouwen, mensen met hart- en vaatziekten of ademhalingsaandoeningen, en mensen die bepaalde medicijnen gebruiken (antidepressiva, antipsychotica, neuroleptica). Werknemers die aan hitte worden blootgesteld en sporters die intensief sporten, hoe goed getraind ze ook zijn, blijven hier evenmin van gespaard.

Vooral bij jonge kinderen kan een hitteslag al binnen enkele minuten optreden in een afgesloten auto in de volle zon, zelfs als het weer van buitenaf niet extreem lijkt.

Zonnesteken en hitteslagen voorkomen op vakantie

Enkele gerichte voorzorgsmaatregelen verminderen het risico op een zonnesteek en een hitteslag aanzienlijk, zowel op vakantie als in het dagelijks leven.

Bescherm vooral het hoofd en de nek. Een hoed met brede rand of een pet beperkt direct het risico op een zonnesteek, aangezien dit het meest blootgestelde gebied is bij langdurige blootstelling aan de zon;
Geleidelijke aanpassing aan de hitte. De eerste dagen waarin men wordt blootgesteld aan ongewone hitte blijven het meest risicovol; het is beter om fysieke inspanningen te matigen totdat het lichaam zich heeft aangepast;
Fysieke inspanning alleen tijdens de koele uren. Sport en intensieve activiteiten kunnen het beste vroeg in de ochtend of ’s avonds worden beoefend, nooit in de hitte van de middag;
Let op de eerste tekenen. Hoofdpijn, ongewone vermoeidheid of duizeligheid zijn vaak voortekenen van een hitteslag voordat deze verergert: het is beter om vroeg in te grijpen dan af te wachten.
Houd kinderen en kwetsbare personen extra goed in de gaten. Wat voor een gezond persoon een onschuldige inspanning lijkt, kan in combinatie met hittegolfomstandigheden echt gevaarlijk worden voor iemand die meer risico loopt.

Reisverzekering: wat moet u doen bij een zonneslag in het buitenland?

Neem bij een hitteslag of ernstige zonnesteek in het buitenland eerst contact op met de lokale hulpdiensten of medische diensten. Neem vervolgens contact op met uw bijstandscentrale. Een reisverzekering dekt de medische kosten van dit soort problemen net als elk ander gezondheidsprobleem en regelt indien nodig de repatriëring.

Gaat u binnenkort op reis? Controleer dan of uw reisbijstandsdekking de juiste is voor uw bestemming. Voor meer informatie kunt u ons artikel over reizen tijdens een hittegolf lezen!

Bekijk hier onze reisverzekeringen

FAQ – uw vragen over zonnesteken en hitteslagen

Wat moet u doen bij een zonnesteek?

Breng de persoon bij een zonnesteek onmiddellijk in de schaduw of naar een koele plek, maak zijn of haar kleding losser en bevochtig het gezicht en de nek, en laat hem of haar vervolgens in kleine slokjes drinken. Als de symptomen verergeren of als er verwarring optreedt, kan het om een hitteslag gaan: bel dan onmiddellijk de hulpdiensten.

Wat is het verschil tussen zonnesteek en een hitteslag (zonneslag)?

Een zonnebrand is een verbranding die beperkt blijft tot de huid, zonder koorts, en wordt veroorzaakt door blootstelling aan UV-straling zonder bescherming. Een zonnesteek treedt op na langdurige directe blootstelling van het hoofd of de nek aan de zon. Een hitteslag, zonneslag of hitteberoerte is veel ernstiger en komt neer op een storing in de warmteregulatie van het hele lichaam, met een hoge temperatuur, een droge huid en neurologische stoornissen. Dit kan ook optreden zonder enige blootstelling aan de zon.

Is beven een symptoom van een hitteslag?

Beven behoort niet tot de klassieke diagnostische criteria voor een hitteslag, maar kan optreden tijdens het afkoelen, met name bij onderdompeling in koud water, als bijwerking van het temperatuurverschil. Dit mag er niet toe leiden dat men afziet van het snel afkoelen van de persoon: als het gepaard gaat met een droge huid, verwardheid of een hoge temperatuur, moet het vooral serieus worden genomen als tekenen van een hitteslag.

Hitteslag, wat moet u in een noodgeval doen?

Bel onmiddellijk de hulpdiensten, breng de persoon in de schaduw, kleed hem of haar gedeeltelijk uit en koel het lichaam af met koud water: besproeiing, vochtige doeken op de nek, de oksels en de liezen, … Volledig onderdompelen versnelt de afkoeling, maar doe dit alleen als de persoon bij bewustzijn is of als u met meerdere mensen bent om hem of haar veilig te helpen. Als de persoon bij bewustzijn is, laat hem of haar dan in kleine slokjes koel water drinken, nooit alcohol. Als de persoon verward of bewusteloos is, geef hem of haar dan niets te drinken.

Wanneer moet u bij extreme hitte de hulpdiensten bellen?

Bel de hulpdiensten zodra er naast een hoge lichaamstemperatuur ook sprake is van een droge huid, verwardheid of onsamenhangende uitspraken. Deze symptomen duiden op een hitteslag, een medisch noodgeval dat geen uitstel duldt.

Hoe lang duren de symptomen van een zonnesteek?

Een zonnesteek die op tijd wordt behandeld, in de schaduw en met voldoende vochtinname, trekt meestal binnen enkele uren over. Als de symptomen aanhouden of verergeren, is medisch advies onontbeerlijk.

Kan een kind dat in een auto wordt achtergelaten een hitteslag krijgen?

Ja, en dat kan heel snel gebeuren: het interieur van een afgesloten auto in de volle zon kan binnen enkele minuten gevaarlijke temperaturen bereiken, zelfs als het weer van buitenaf niet extreem lijkt. Laat nooit een kind of een dier achter in een auto, zelfs niet in de schaduw. Dit kan overigens worden bestraft door de politie.
Als u ziet dat een kind of een huisdier (langdurig) alleen in een afgesloten auto in de hitte is achtergelaten, waarschuw dan de politie.

Wie loopt het grootste risico op een zonnesteek of een hitteslag?

Baby’s, jonge kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en mensen met hart- en vaatziekten of ademhalingsaandoeningen lopen het grootste risico. Ook werknemers die aan hitte worden blootgesteld en sporters die intensief trainen, blijven hier niet van gespaard, ongeacht hun conditie. Hetzelfde geldt voor reizigers of toeristen die tijdens hittegolven fysiek zware inspanningen leveren tijdens de warmste uren van de dag.

Mag u bij een zonnesteek een ijskoud bad nemen?

Dat is niet nodig en wordt ook niet aanbevolen. In tegenstelling tot een hitteslag is een zonnesteek doorgaans matig en kan deze met milde maatregelen worden behandeld: schaduw, een koele doek of lauw water op het gezicht en de nek, en geleidelijk vocht innemen.

Dekt de reisverzekering een hitteslag of een zonnesteek in het buitenland?

Een reisverzekering met medische bijstand, zoals die van Europ Assistance, dekt de medische kosten als gevolg van een zonneslag, net zoals bij elk ander gezondheidsprobleem dat zich in het buitenland voordoet. Laat u eerst verzorgen door de lokale medische diensten en neem daarna contact op met uw reisbijstandscentrale.
Controleer vóór het vertrek de gedekte bedragen van uw verzekering.

Lees ook:
– Autorijden in de hitte

Eerste publicatie: 07/2015 - Update: 08/2026