Oorontsteking en vliegen: is reizen zonder risico mogelijk?

In het kort

Een oorontsteking (otitis) hoeft niet altijd een belemmering te zijn om te vliegen: het hangt allemaal af van het type.
Acute middenoorontsteking (OMA) is een absolute contra-indicatie voor het vliegen.
Kinderen zijn gevoeliger voor drukverschillen in de cabine.
Raadpleeg bij twijfel een arts voor vertrek.
Als de reis moet worden geannuleerd, kan een reisverzekering de kosten dekken.

Het is de dag voor vertrek. De koffers zijn gepakt, de tickets zijn uitgeprint. En uw kind wordt huilend wakker, met de hand op het oor. De arts heeft het over een oorontsteking gehad. En het vliegtuig stijgt over minder dan 24 uur op. Moet u annuleren? Kunt u toch vertrekken? Is er een reëel risico, of alleen maar ongemak?

Hoewel 80% van de kinderen vóór de leeftijd van 3 jaar een oorontsteking krijgt, krijgt 45% van hen er in deze periode zelfs tot drie. De vraag rijst dus of het vliegen het trommelvlies van het zieke kind niet zal scheuren of hem of haar hevige pijn zal bezorgen.
Dit probleem kan zich ook bij volwassenen voordoen. Elk jaar opent Europ Assistance tientallen medische dossiers naar aanleiding van een oorontsteking die vóór of tijdens de vakantie in het buitenland is opgetreden.

Bij sommige vormen van oorontsteking is vliegen zonder gevaar mogelijk. Andere vormen brengen ernstige pijn of zelfs beschadiging van het trommelvlies met zich mee.

Deze gids geeft u de nodige informatie om te begrijpen wat er in uw oren gebeurt op grote hoogte, zodat u de juiste beslissing kunt nemen voordat u aan boord gaat.

Het effect van het vliegtuig op een oorontsteking

De buis van Eustachius: de dirigent van de druk

In uw oor verbindt een klein kanaaltje het middenoor met de achterkant van de neus en de keel: dit is de buis van Eustachius. Deze speelt een onopvallende maar essentiële rol: hij zorgt voortdurend voor een evenwicht tussen de druk binnen en buiten het oor.

Normaal gesproken gaat deze buis even open bij elke slikbeweging of geeuw, waardoor de lucht vrij kan circuleren. Dit mechanisme is voldoende om de kleine drukverschillen van elke dag te compenseren.

Bij een oorontsteking is deze buis echter ontstoken, gezwollen en soms verstopt. Hij kan zijn functie dan niet meer goed vervullen. En dan wordt het vliegtuig een probleem.

Wat er concreet gebeurt tijdens het opstijgen en landen

Tijdens de vlucht wordt de druk in de cabine op een lager niveau gehouden dan op de grond, wat overeenkomt met een hoogte van ongeveer 2.000 tot 2.500 meter. Een gezond oor kan deze drukverschillen zonder problemen aan.

Bij het opstijgen zet de lucht in het middenoor uit. Het overschot wordt normaal gesproken pijnloos afgevoerd via de buis van Eustachius.

Bij de landing gebeurt het omgekeerde: de druk stijgt plotseling. Het oor moet deze luchtstroom opvangen. Als de buis van Eustachius geblokkeerd is, hoopt de druk zich op tegen het trommelvlies. Het trommelvlies bolt uit, trekt zich terug en kan hevige pijn veroorzaken of zelfs scheuren. Dit wordt barotrauma van het oor genoemd.

Waarom kinderen kwetsbaarder zijn

Bij jonge kinderen is de buis van Eustachius korter, horizontaler en smaller dan bij volwassenen. Deze zwelt gemakkelijker op als gevolg van een ontsteking en heeft meer moeite om de druk weer in evenwicht te brengen. Een kind jonger dan 3 jaar heeft ook niet de instinctieve reflex om te slikken om de druk te verlichten.

Het gevolg: bij een vergelijkbare oorontsteking zal een jong kind meer pijn voelen dan een volwassene, en is het risico op complicaties groter.

De 4 soorten oorontstekingen (otitis) en wat ze betekenen voor het vliegen

Niet alle oorontstekingen zijn identiek. Voordat u beslist of u aan boord kunt gaan, is het essentieel om te bepalen om welk type oorontsteking het gaat. Hier volgt een duidelijk overzicht van de vier meest voorkomende situaties.

Een uitwendige oorontsteking, ook wel ‘zwemmersoor’ genoemd, is een ontsteking van de uitwendige gehoorgang, vóór het trommelvlies. Het middenoor en de buis van Eustachius zijn niet aangetast. Drukcompensatie blijft dus mogelijk. Vliegen is toegestaan, ook al kan de pijn bij aanraking oncomfortabel zijn.

Acute middenoorontsteking (OMA) is de meest voorkomende vorm bij kinderen. Een bacteriële of virale infectie leidt tot een ophoping van pus achter het trommelvlies. De buis van Eustachius is geblokkeerd. Vliegen is ten strengste afgeraden: de druk in de cabine kan de infectie verergeren, ondraaglijke pijn veroorzaken en, in de ernstigste gevallen, leiden tot een perforatie van het trommelvlies. Het wordt aanbevolen om ten minste twee weken na afloop van de behandeling te wachten alvorens weer te vliegen.

Sereuze of slijmvliesotitis wordt gekenmerkt door een ophoping van vocht achter het trommelvlies, zonder actieve infectie of uitgesproken pijn. Het is soms moeilijk te detecteren bij kinderen, die dan gewoon minder aandachtig of slechthorend kunnen overkomen. Als het trommelvlies al door de arts is “geopend”, is vliegen over het algemeen mogelijk. Is dat niet het geval, dan is voorzichtigheid geboden: raadpleeg uw kinderarts of KNO-arts voor vertrek.

Transtympanale ventilatiebuisjes, beter bekend als ‘yoyo’s’ of buisjes, zijn kleine hulpmiddelen die chirurgisch op het trommelvlies worden geplaatst om de lucht vrij te laten circuleren tussen het binnenoor en het buitenoor. Ze vervullen precies de functie van de buis van Eustachius. De druk wordt dus op natuurlijke wijze in evenwicht gehouden en vliegen levert geen bijzondere problemen op.

Verkoudheid, sinusitis: een gewone verstopping?

Geen vastgestelde oorontsteking, maar een verstopte neus, ‘lopende’ oren, een lichte druk in de sinussen. Kunt u dan zonder risico vliegen?
Het antwoord is genuanceerd. En hier vergissen veel reizigers zich net.

Een gewone verkoudheid is op zich geen contra-indicatie om te vliegen. Maar als de verstopping ernstig genoeg is om de buis van Eustachius gedeeltelijk te blokkeren, verandert de situatie. Het mechanisme is identiek aan dat van een oorontsteking: als de lucht niet meer vrij kan circuleren, bouwt de druk zich bij de landing op tegen het trommelvlies. De pijn kan hevig en plotseling zijn en in sommige gevallen leiden tot een barotraumatische oorontsteking, dat wil zeggen een ontsteking van het middenoor die rechtstreeks wordt veroorzaakt door de drukverschillen tijdens de vlucht.

Hetzelfde risico geldt bij sinusitis: de ontstoken sinusholtes staan in verbinding met de buis van Eustachius, en een sterke verstopping kan de drukverdeling in het oor verstoren.

Deze situaties zijn niet altijd een reden om de reis af te zeggen. Maar het is wel verstandig om voor vertrek medisch advies in te winnen, vooral als de symptomen hevig zijn of als het een lange vlucht betreft. Uw arts kan het risico beoordelen en, indien nodig, een decongestivum voorschrijven dat u vóór het instappen moet innemen om de opening van de buis van Eustachius tijdens de vlucht te vergemakkelijken.

Dit advies geldt ook voor kinderen met een verkoudheid. Een baby met ernstige verstopping aan boord van een vliegtuig kan veel pijn lijden zonder dit op een andere manier te kunnen uiten dan door langdurig huilen.

De juiste reflexen tijdens een vlucht

De arts heeft groen licht gegeven, of de reis is onvermijdelijk. In beide gevallen kunnen enkele eenvoudige handelingen een groot verschil maken om de vlucht zonder al te veel ongemak door te komen.

Compensatiemanoeuvres

De Valsalva-manoeuvre is de bekendste: knijp uw neus dicht, sluit uw mond en blaas zachtjes door uw neus alsof u uw oren wilt ontstoppen. Deze handeling dwingt de buis van Eustachius open en brengt de druk weer in evenwicht. Doe dit vooral bij de landing, de meest delicate fase.

Als dit u te abrupt lijkt, is de Toynbee-manoeuvre zachter: knijp uw neus dicht en slik tegelijkertijd uw speeksel door. Deze manoeuvre is minder krachtig, maar vaak voldoende bij lichte ongemakken en beter geschikt voor jonge kinderen die kunnen meewerken.

Over het algemeen bevorderen geeuwen, een kauwgom kauwen of regelmatig slikken de natuurlijke opening van de buis van Eustachius. Houd tijdens de daling altijd een fles water bij de hand.

Decongestiva

Op voorschrift of op advies van een arts kan een neusspray die 30 tot 45 minuten voor de landing wordt gebruikt, de congestie aanzienlijk verminderen en de drukvereffening vergemakkelijken. Gebruik deze niet zonder medisch advies, met name bij zuigelingen en jonge kinderen.

Vluchtpluggen met keramisch filter

Deze speciale oordopjes, verkrijgbaar bij de apotheek, vertragen de drukverandering in de gehoorgang. Ze zijn geen vervanging voor een medische behandeling, maar vormen een nuttige aanvulling voor mensen die gevoelig zijn voor drukveranderingen, zelfs zonder dat er sprake is van een uitgesproken oorontsteking.

Specifieke tips voor baby’s en jonge kinderen

Een zuigeling kan geen compensatiemanoeuvre uitvoeren. De meest effectieve oplossing blijft hem laten drinken aan de borst of uit de fles tijdens het opstijgen en vooral tijdens de landing: herhaaldelijk slikken stimuleert op natuurlijke wijze de opening van de buis van Eustachius. Voor een iets ouder kind hebben een fopspeen, een snoepje of een glas water hetzelfde effect.

Zorg ervoor dat het kind niet vlak voor de landing in slaap valt: de slikreflex is minder actief tijdens de slaap, wat het risico op pijn tijdens de daling vergroot.

Moet de reis worden geannuleerd of uitgesteld?

Als de oorontsteking te ernstig is, is vliegen af te raden. Of misschien hebt u zelf uit voorzorg besloten om niet te vliegen. In elk geval brengt het annuleren van een reis reële kosten met zich mee: vliegtickets, accommodatie, autohuur, vooraf betaalde activiteiten.

Juist voor dit soort situaties is een reisverzekering van groot belang.

Een goede annuleringsverzekering dekt de niet terugbetaalde kosten die vóór vertrek zijn gemaakt, mits de annulering wordt gerechtvaardigd door een erkende medische reden. Een door een arts gediagnosticeerde acute middenoorontsteking, vergezeld van een schriftelijke contra-indicatie voor de reis, vormt doorgaans een geldige reden.

Raadpleeg voor meer informatie onze pagina over de reisverzekering van Redion.

Veelgestelde vragen over middenoorontsteking en vliegen

Mag men vliegen met een oorontsteking?

Dat hangt af van het type oorontsteking. Een uitwendige oorontsteking vormt geen belemmering om te vliegen. Een acute middenoorontsteking (OMA) daarentegen is een absolute contra-indicatie voor vliegen: de druk in de cabine kan de infectie verergeren en hevige pijn veroorzaken, of zelfs een perforatie van het trommelvlies. Raadpleeg bij twijfel een arts voor vertrek.

Hoe lang na een oorontsteking mag men weer vliegen?

Bij een acute middenoorontsteking wordt aanbevolen om ten minste twee weken te wachten na het einde van de antibioticabehandeling voordat u weer gaat vliegen. Deze wachttijd zorgt ervoor dat de ontsteking volledig kan genezen en dat de buis van Eustachius weer normaal functioneert. Alleen uw arts kan hierover definitief beslissen.

Mijn kind heeft een oorontsteking: moeten we de vlucht annuleren?

Niet noodzakelijk. Als uw kind een uitwendige oorontsteking heeft, is vliegen over het algemeen mogelijk. Bij een acute middenoorontsteking moet de reis echter worden geannuleerd of uitgesteld. Raadpleeg een arts zodra de symptomen zich voordoen om een nauwkeurige diagnose te krijgen en, indien nodig, een medisch attest van contra-indicatie dat nuttig is voor uw annuleringsverzekering.

Wat is barotrauma van het oor?

Oorbarotrauma is een aandoening die wordt veroorzaakt door een te groot drukverschil tussen de binnen- en buitenkant van het trommelvlies. Het treedt op wanneer de buis van Eustachius, die verstopt is door een ontsteking of verstopping, de druk tijdens de vlucht niet meer in evenwicht kan brengen. De symptomen variëren van hevige pijn en een verstopt gevoel in het oor tot, in de ernstigste gevallen, een perforatie van het trommelvlies.

Hoe kunt u oorpijn in het vliegtuig verlichten?

Er zijn verschillende manieren om de druk in het oor weer in evenwicht te brengen, vooral bij het landen.
De Valsalva-manoeuvre bestaat uit het dichtknijpen van de neus en zachtjes uitademen door de neus, met gesloten mond.
De Toynbee-manoeuvre, die zachter is, bestaat uit het dichtknijpen van de neus en tegelijkertijd slikken.
Gapen, kauwgom kauwen of regelmatig drinken hebben ook een gunstig effect. Voor zuigelingen blijft borstvoeding of een flesje tijdens de daling de meest effectieve oplossing.

Zijn yoyo’s (transtympanische ventilatiebuisjes) een probleem in het vliegtuig?

Nee, integendeel. Transtympanische ventilatiebuisjes, die chirurgisch worden geplaatst om chronische oorontstekingen te behandelen, zorgen ervoor dat de lucht vrij kan circuleren tussen het binnenoor en het buitenoor. Ze compenseren precies de rol van de buis van Eustachius. Een kind met yoyo’s kan zonder drukgerelateerde beperkingen vliegen.

Mag men vliegen met een verkoudheid of sinusitis?

Een lichte verkoudheid is over het algemeen geen contra-indicatie voor het vliegen. Maar een ernstige verstopte neus kan de buis van Eustachius blokkeren en dezelfde complicaties veroorzaken als een oorontsteking, met name barotrauma bij de landing. Bij een sinusitis of ernstige verkoudheid wordt aangeraden om voor vertrek medisch advies in te winnen. Uw arts kan een neusspray voorschrijven die u vóór het instappen moet innemen.

Dekt de reisverzekering annulering wegens een oorontsteking?

Ja, in de meeste annuleringsverzekeringen geldt een medische contra-indicatie voor de reis als geldige reden voor terugbetaling. U moet een medisch attest voorleggen waarin de diagnose en de onmogelijkheid om te reizen worden vermeld.

Om uw volgende reis met een gerust hart voor te bereiden: